Аляксей з сям’ёй прыехаў на Балі чатыры гады таму «на разведку» – у выніку і застаўся, і адкрыў на востраве рэстаран Draniki. Цяпер рэстаранаў ужо два, а сапраўдную беларускую ежу там гатуюць інданезійцы. Для CityDog.io Аляксей расказаў пра тое, як замежнікам падабаюцца беларускія стравы, ці складана працаваць з мясцовымі і ці можна аб’яднаць беларускую суполку вакол народнай ежы.
Як адкрылі рэстаран: «Ніякіх іншых варыянтаў назвы, акрамя “Дранікі”, і не было»
– На Балі мы з сям’ёй апынуліся як турысты. 12 гадоў да гэтага жылі ў Літве, а ў 2022 годзе прыехалі сюды на пару месяцаў на разведку – і вырашылі паспрабаваць пажыць тут.
Мне трэба было прыдумаць сабе занятак: нягледзячы на тое, што ў мяне ёсць праца анлайн, патрэбна была ідэя для афлайн-дзейнасці. Мы ладзілі вечарынкі на вілах у беларусаў, гатавалі там дранікі, нехта іграў музыку як дыджэй – і нарадзіўся жарт, што трэба «адкрыць дранікі». Я вырашыў ператварыць гэты жарт у рэальнасць.
Ніякіх іншых варыянтаў назвы для рэстарана, акрамя «Дранікі», і не было. Гэта ж беларускае слова – адразу з’яўляецца асацыяцыя з Беларуссю. Самі дранікі тут робяць шмат кавярняў, але ж іх стравы адрозніваюцца ад нашых.
Ці разумеюць дранікі ў свеце: «Замежнікам складана данесці ідэю, але, калі людзі да нас трапляюць, усе заўсёды задаволеныя»
– Меню ў нас вельмі разнастайнае і ўвесь час змяняецца. Спачатку былі ў асноўным менавіта дранікі, але цяпер ёсць і стравы ў гаршчках, і катлеты «Папараць-кветка», і бліны з мясам, і галубцы, і адбіўныя. Усё гэта дамашняя ежа – я дадаю ў меню ўсё тое, што еў з самага дзяцінства, што гатавала мая сям’я і што я да гэтага часу люблю. Мне падаецца, канцэпт працуе за кошт таго, што людзі адчуваюць цеплыню і сапраўдныя сямейныя каштоўнасці.
У нас два рэстараны: у Перарэнане працэнтаў 80 аўдыторыі – з краін СНД, а ва Убудзе працэнтаў 40 – людзі з усіх краін свету: аўстралійцы, карэйцы, інданезійцы, румыны, чэхі, літоўцы, палякі, амерыканцы, французы, індусы... Мне падаецца, нас наведалі ўжо прадстаўнікі ўсіх культур. Замежнікам складана данесці ідэю, таму крыху ёсць пытанне з прыцягненнем замежнай публікі. Але, калі людзі да нас трапляюць, усе заўсёды задаволеныя.
Мы ўжо дапрацаваліся да таго, што для беларуса на Балі наведаць Draniki – гэта маст-хэв. Прынамсі калі я сустракаю беларуса, якога яшчэ тут не ведаю, і ён у мяне пытаецца: «Чым ты займаешся?», я кажу: «Дранікі», – і ўсё зразумела.
Ці прыбытковы гэта бізнес: «Ніводнага месяца мы не працавалі ў мінус»
– Выдаткі на адкрыццё «Дранікаў» былі мінімальныя: я не ставіў сабе мэтай адкрыць круты рэстаран з суперкласным рамонтам. Я арандаваў гатовы рэстаран, які закрыўся, і пераабсталяваў яго. Праз некаторы час я пабудаваў другі паверх, але гэта ўжо пазнейшыя ўкладанні.
На Балі складана працаваць у грамадскім харчаванні – тут велізарная канкурэнцыя, прадстаўлены ўсе кухні свету. Вельмі шмат турыстаў – ты проста павінен вылучацца. Мы менавіта беларуская ўстанова, адстойваем беларускую ежу і ідэнтычнасць. І гэта працуе. Прыбытку хацелася б больш, але ў цэлым магу сказаць, што ніводнага месяца Draniki не працавалі ў мінус. Расказаў пра грошы абцякальна, як сапраўдны беларус.
Пра культурная адрозненні: «Мясцовыя эмацыянальныя, як дзеці. Я не размаўляю з імі як бос – я проста на іх крыўджуся»
– У нашых рэстаранах працуюць толькі мясцовыя – 35 чалавек. Абсалютна ўсяму я вучу іх сам на працягу ўжо амаль трох гадоў. Яны малайцы, хаця ёсць і нюансы. Гатаваць умеюць і робяць гэта нядрэнна.
Але ў працы за імі ўвесь час патрэбен кантроль: трэба ўсё разжоўваць, паказваць. Яшчэ яны вельмі эмацыянальныя, як дзеці, па-сапраўднаму сумуюць, плачуць і смяюцца. Я ніколі не размаўляю з імі як бос, імкнуся ставіцца як сябар. Калі яны касячаць (а касячаць часцяком), я проста на іх крыўджуся, кажу: «Я з вамі па-добраму, а вы са мной так робіце...» Ім тады становіцца сорамна, яны хутка выпраўляюць сітуацыю і імкнуцца не паўтараць памылак.
Тут зусім іншая культура. Напрыклад, у нас на гэтым тыдні будзе святкаванне Новага года – іх Новага года, 19 сакавіка. Гэта будзе Дзень цішыні, калі ўвесь востраў апускаецца ў цішыню, нічога не працуе, нават аэрапорт. Між іншым, гэта адзіная краіна ў свеце, якая поўнасцю закрывае аэрапорт, гэта мясцовая традыцыя. Цікавы факт, што тут будзе надыходзіць 1948 год.
У балійцаў зусім іншая ежа, чым у нас: рыс, локшына – і ўсё гэта вельмі вострае. Калі мы давалі паспрабаваць мясцовым, напрыклад, малочныя прадукты – кефір, тварог, – ім гэта было нясмачна. А вось дранікі любяць усе! Гэта суперуніверсальная ежа, якую ў любым пункце планеты будуць есці з задавальненнем.
Пра стварэнне беларускага асяроддзя: «Беларусы – народ, які крыху нібыта ў сваім футарале, аддаленыя ад астатняга свету»
– У рэстаране мы праводзілі шмат свят і, у прынцыпе, сталі папулярнымі за кошт таго, што правялі Купалле на Балі. Гэта было ўсплёскам эмоцый людзей – не перадаць словамі, як крута гэта было. Уявіце маленькую ўстанову, у якой наўрад ці можа змясціцца 20 чалавек, а прыйшло чалавек 80! Мы палілі вогнішча, скакалі праз яго, рабілі вянкі, шукалі папараць-кветку. Выканалі ўсе традыцыі.
Цяпер мы крыху прытармазілі са святамі. Стала цяжкавата – людзі перасталі прыходзіць, іх трэба ўвесь час угаворваць. Ну, гэта жыццё. На жаль, людзі тут забываюць пра Масленіцу, Вялікдзень. Некалькі гадоў мы ўжо не ладзілі Купалле. Беларусы – народ, які крыху нібыта ў сваім футарале, аддаленыя ад астатняга свету. Але ў цэлым усе нашы сем’і, сябры, асяроддзе – усё гэта аб’яднана вакол «Дранікаў». Так што мэта аб’яднаць людзей выканана працэнтаў на 70.
Я вельмі сумую па Беларусі. Калі я быў у Літве, то нават не адчуваў, што жыву недзе за мяжой. Усё было проста і лёгка, дзве з паловай гадзіны на цягніку ад Вільнюса – і ты дома. Гэта, вядома, было да кавіду, вайны і гэтак далей. Тут жа, на Балі, ужо зусім па-іншаму.
Пра планы: «Калі знойдзецца чалавек з энтузіязмам, грашыма і жаданнем адкрыць такога кшталту рэстаран – тады мы ўсё зробім разам, і гэта будзе крута!»
– Ужо пару месяцаў разам са мной працуе мой сябар, таксама беларус. Мне стала нашмат лягчэй, ён мая правая рука і правае плячо. Мы з ім разам прыдумляем новыя стравы, разам іх адпрацоўваем, плануем моцна развівацца. Амбіцыі ёсць, і я б хацеў выйсці з канцэптам «Дранікаў» за межы гэтага вострава: вельмі шмат месцаў, дзе жыве вялікая колькасць «нашых» людзей – беларусаў, украінцаў і рускіх у тым ліку.
Я б вельмі хацеў адкрыцца ў Польшчы, і я ўпэўнены, што гэты канцэпт заляцеў бы. Можна і ў Тайландзе, і ў Амерыцы – там ёсць сябры, якія кажуць: давай! Але я сам не пацягну гэта па многіх прычынах. Выходзіць на франшызу, напрыклад, яшчэ крыху рана. І ўвогуле гэта монаканцэпт, груба кажучы, больш пра сямейныя каштоўнасці, якія трэба захоўваць. Гэта значыць займацца ім павінен менавіта беларус, я лічу. Можа, дзякуючы гэтаму артыкулу знойдзецца чалавек з энтузіязмам, грашыма і жаданнем адкрыць такога кшталту рэстаран. Тады мы ўсё зробім разам, і гэта будзе крута!
Але пакуль што я не раблю канкрэтных планаў, мне б тут разабрацца з гэтымі двума рэстаранамі. Кожны рэстаран як дзіця, як жывы арганізм, ён увесь час патрабуе тваёй увагі: кожны дзень нешта выходзіць са строю, нешта ламаецца, хтосьці захварэў, хтосьці не прыйшоў... Так што аперацыйная праца адбірае вельмі шмат часу.
Перадрук матэрыялаў CityDog.io магчымы толькі з пісьмовага дазволу рэдакцыі. Падрабязнасці тут.