У Беларусі за Год жанчыны паспелі ўсталяваць не адну скульптуру – літаральна нядаўна чарговая такая з’явілася ў Дзяржынску. CityDog.io вырашыў паглядзець, якія праекты, арыентаваныя на жанчын, дзяржава паспела запусціць за гэтыя 9 месяцаў, – і даведаўся, што насамрэч беларускі хацелі б атрымаць у свой год.
Якія важныя праекты, што тычацца ўсіх беларусак, рэалізавалі ў Год жанчыны?
Мы не бралі ў разлік розныя форумы, конкурсы (прыгажосці ў тым ліку) і ўрачыстыя канцэрты, а пакінулі тыя праекты, якія павінны быць карыснымі непасрэдна для ўсіх жанчын. Таксама мы адкінулі тое, што рэалізуецца ўжо некалькі гадоў, – нас цікавяць новыя прапановы. У выніку засталося не так і многа.
Напрыклад, сёлета запусцілі «Руку дапамогі»: праект разлічаны на жанчын, якія аказаліся ў складанай жыццёвай сітуацыі. У рэгіёнах з’явіліся кансультацыйныя пункты, дзе дапамагаюць з працаўладкаваннем, юрыдычнымі і медыцынскімі пытаннямі, дакументамі і іншымі аспектамі. Фармат – жывыя сустрэчы і прыём грамадзян сенатарамі ў рэгіёнах, дзе жанчыны могуць канфідэнцыяльна абмеркаваць асабістыя праблемы, атрымаць канкрэтны алгарытм дзеянняў і матывацыю для змянення жыцця да лепшага.
Яшчэ ў сакавіку 2026 года з’явіўся ўказ аб правядзенні ЭКА: беларускім сужэнцам, а таксама незамужнім беларускам у дзяржаўных клініках бясплатна даюцца дзве спробы экстракарпаральнага апладнення.
Таксама сёлета дзяржава вырашыла як мага раней шукаць магчымыя праблемы з рэпрадуктыўным здароўем. Жанчынам ад 18 да 39 гадоў плануюць дадаць у дыспансерызацыю гарманальны скрынінг і даследаванне аварыяльнага рэзерву. Ідэя ў тым, каб заўважыць магчымыя рызыкі бясплоддзя яшчэ да таго, як з’явяцца клінічныя праблемы. Але гэты праект яшчэ не стартаваў, а толькі быў абвешчаны.
Фота: Megi Shengelia, Unsplash.com.
У 2026 годзе з’явіліся і іншыя змяненні, якія могуць быць важнымі для беларусак, але яны не заяўляліся як праекты Года жанчыны. Напрыклад, з сакавіка ва ўсіх раёнах краіны пачалі адкрываць групы ў дзіцячых садках для дзяцей ад года да двух. Такія групы існавалі і раней, але цяпер іх вырашылі зрабіць больш даступнымі – у тым ліку для жанчын, якія хочуць раней вярнуцца на працу.
Яшчэ ў 2026 годзе выраслі некаторыя віды дапамогі сем’ям з дзецьмі. З 1 жніўня аднаразовая дапамога пры нараджэнні першага дзіцяці складае 5303,70 руб. (была 5221,60 руб.). Выплата жанчынам, якія сталі на ўлік па цяжарнасці да 12 тыдняў, цяпер складае 530,37 руб. (была 522,16 руб.).
Але важна: памеры гэтых выплат прывязаны да бюджэту пражытачнага мінімуму і пералічваюцца, калі ён змяняецца. Таму гэта не новая мера, якую прыдумалі спецыяльна да Года жанчыны, а проста чарговае павышэнне выплат у рамках ужо існуючай сістэмы.
А вось тое, што сапраўды было на слыху: арт-аб’екты, якіх у рамках Года жанчыны з’явілася даволі шмат
Тут чаго толькі няма – і камунальная алея, і бабры, і мурал, і дэкаратыўны масток, і Алея жаночай славы, і нават чатырохметровая фігура з калоссем. Дзесьці вырашылі расказаць пра канкрэтных гераінь, дзесьці – стварыць зборны вобраз, а дзесьці проста пакінуць у горадзе што-небудзь, што нагадае пра 2026 год. Арт-аб’ектаў з’явілася столькі, што ўсе не пералічыць. Вось самыя незвычайныя.
Напрыклад, у Нясвіжы адкрылі прастору «Жанчыны ЖКГ разам». Там з’явілася алея з яблынь і вербаў і памятны знак, прысвечаны жанчынам, якія працуюць у камунальнай сферы. Праўда, менавіта памятны знак стаў тым элементам праекта, які абмяркоўваўся больш за ўсё: першапачатковы варыянт у сацсетках параўноўвалі з надмагільнай плітой, пасля чаго яго замянілі.
.jpg)
Злева – так было, зправа – так стала. Фота: Belta.by; @smm_punk_, Threads.com.
У Гомелі з’явіўся ўжо больш сур’ёзны аб’ект – мурал, прысвечаны ваеннай фельчарцы Марыі Гарачук. У Капылі – новая грамадская прастора «У імя жанчыны Беларусі»: там добраўпарадкавалі тэрыторыю, усталявалі лаўкі, арэлі, ліхтары і альтанкі, а таксама высадзілі больш за 150 шматгадовых раслін. А самы маштабны варыянт з’явіўся ў Дзяржынску: у верасні там адкрылі скульптуру «Імя ёй – жанчына». Гэта вялікая фігура жанчыны з калоссем, якую ўсталявалі ў цэнтры горада.
Чатырохметровая кампазіцыя «Імя ёй – жанчына». Скрыншот: @bestrukodeliye.youtube, Threads.com.
Але ці ўсё гэта – тое, што сапраўды патрэбна беларускім жанчынам? Запыталіся ў іх – і вось што нам адказалі
«Калі дзяржава дала грошы шматдзетным, няхай будзе магчымасць патраціць іх на карысць усёй сям’і»
– Пашырыць спіс магчымасцей патраціць мацярынскі капітал. Напрыклад, на аўтамабіль для ўсёй сям’і, на рамонт дома ці кватэры, на куплю дарагой тэхнікі ў дом, на паездку на мора ўсёй сям’ёй (для аздараўлення ўсёй сям’і), на сямейны бізнес.
Калі дзяржава дала гэтыя грошы шматдзетным, дык няхай будзе магчымасць патраціць іх з розумам на карысць усёй сям’і, а не дачакацца, калі інфляцыя іх зжарэ.
«Нарэшце павысіць мінімальны памер аліментаў»
– Льготныя крэдыты на нерухомасць для сем’яў з дзецьмі ў залежнасці ад колькасці дзяцей, а не толькі для шматдзетных сем’яў. Увесці таксама катэгорыю маці-адзіночкі і прадугледзець для іх магчымасць атрымліваць крэдыты на льготных умовах і харчаванне ў так званай «малочнай кухні».
І нарэшце павысіць мінімальны памер аліментаў, увесці больш дзейсны механізм іх прымусовага спагнання, каб жанчына сапраўды была абаронена і не баялася застацца з дзіцем адна.
«Адэкватныя ўмовы ў радзільных дамах»
– Прыступім:
1. Бясплатныя сродкі першай неабходнасці пры менструацыі.
2. Аліменты плаціць дзяржава і сама спаганяе з даўжніка.
3. Жыллё.
4. За РЗП штраф аўтаматам без суда і заявы.
5. Абанемент у спартзалу працягваецца для жанчын з-за месячных.
6. Пасля разводу ўлічваецца для аліментаў час, праведзены з дзіцем. Калі бацька не праводзіць час з дзіцем, аліменты павінны павялічвацца.
7. Дэкрэт у стаж.
8. Грашовая дапамога ў дэкрэце: зп + дапамога на дзіця.
9. Матдапамога да сада, школы, як у Еўропе.
10. Закон аб сталкінгу і хатнім гвалце.
11. Матэрыяльная дапамога маці- і бацькам-адзіночкам. А то, выходзіць, больш выгадна быць сіратой часам.
12. Адэкватныя ўмовы ў радзільных дамах і праца з персаналам.
13. Замест тоны падручнікаў для школьніка выдаваць электронную кнігу.
«Магчымасць трапіць да мамолага адным днём»
– Магчымасць трапіць да мамолага адным днём. Адно акно – не чулі. Электронны заказ выпіскі – адны слёзы. Трапіць да ўрача пры наяўнасці поўнага платнага абследавання нельга, трэба ісці да ўрача, у якога з абсталявання толькі крэсла, але толькі ў яго права выдачы талонаў. І гэтыя людзі расказваюць пра неабходнасць мамаграфіі раз у два гады. Ды каб на яе трапіць раз у два гады, працэс запісу трэба пачынаць, прама выйшаўшы з папярэдняй мамаграфіі.
.jpg)
Фота: Becca Tapert, Unsplash.com.
«Профільны, які дзейнічае не на паперцы, а на справе, закон аб абароне ад хатняга гвалту. І закон аб сталкерстве (пераследзе). Пры гэтым, калі жанчына заяўляе, каб не яе і дзяцей кашмарылі з праверкамі і пагрозамі СНС (сацыяльна небяспечнае становішча), а ізалявалі і каралі агрэсара», – выказалася hope_temhota.
«Скідка 90% на прышчэпку ад ВПЧ», – напісала Марыя.
«Залічваць у страхавы стаж час знаходжання ў дэкрэце і водпуску па доглядзе за дзіцем», – прапанавала Анастасія.
«У Год беларускай жанчыны хацелася б аб’явіць дні ПМС выхаднымі днямі, якія аплачваюцца!» – выказалася Алена.
«Добры персанал у радзільных дамах і іншыя падыходы да родаў і да жанчын; бясплатныя чэкапы раз у год; аліменты праз дзяржорганы (а яны няхай з татамі самі разбіраюцца); адсутнасць паняцця “дармаедства” для жанчын, асабліва з дзецьмі», – падзялілася думкамі Алена.
«Адмяніць залазіць жанчынам у трусы з нагоды і без. Як ні прыйдзеш у паліклініку з любым пытаннем – абавязкова: “А вы ў гінеколага былі? Вось спачатку схадзіце”. Любы медагляд, даведка ў басейн, для донарства ці валанцёрства – усіх да гінеколага! Колькі ж можна?» – выказалася shmel_v_shlyapke.
«Ну, не помнікі і урны дакладна! Лепш бы дзіцячую пляцоўку добрую ці медыцынскае абсталяванне ў паліклінікі», – прапанавала Кацярына.
«Пакой для мам і малых у дзіцячых паліклініках (памяняць памперс, пакарміць дзіця); вярнуць поўную дапамогу жанчынам-прадпрымальніцам у дэкрэце, а не забіраць палову, калі жанчына не дай бог вырашыла падпрацаваць», – адказала Міла.
«Датацыі ад дзяржавы на зубное пратэзаванне пенсіянеркам. Ці тыя, хто нерэпрадуктыўнага ўзросту, ужо дзяржаве нецікавыя?» – запыталася Марыя.
«Бясплатны чэкап усяго арганізма ў медцэнтры», – адказала Алена.
«Дазволілі б мамам у дэкрэце працаваць, не памяншаючы на 50% выплаты па доглядзе за дзіцем. А то мы даём ад дзяржавы выплаты на дзіця, але калі мама хоча забяспечыць сябе, то 50% належных выплат забіраюць, дзіўная логіка», – выказалася Валянціна.
«Для пачатку – хаця б павага да сябе ў прамовах прадстаўнікоў улады. Каб жанчыны ва ўладзе рэальна прадстаўлялі жанчын, іх правы і не замоўчвалі праблемы. А не паўтаралі ўжо абрыдлую катрынку пра захавальніц ачага, нараджэнне дзяцей і маці – тыл сям’і. З іншымі, матэрыяльнымі, льготамі ўжо потым разбяромся» – адзначыла rozasrediroz.
«Хоць бы адзін выходны дзень у месяц, калі ў цябе крытычныя дні, які потым не трэба адпрацоўваць», – напісала pi_ona7.
«Яшчэ варыянт: адмяніць гэты ганебны агляд гінеколага пры атрыманні вадзіцельскай даведкі», – прапанавала Марына.
«Асвятленне двароў. Каб жанчынам і дзецям не было неабходнасці вешаць сабе ліхтарыкі на лоб, вяртаючыся ўвечары дадому са школы (працы)», – адзначыла Наталля.
«Нармальную гуманітарную дапамогу ў месцах зняволеньня (не 10 пракладак на месяц) і вызваліць усіх палітзняволеных-жанчын хаця б. Яшчэ: прыкрыць жаночыя ЛТП і зрабіць нармальныя рэабілітацыйныя праграмы», – напісала Наста.
«Закон аб супрацьдзеянні хатняму гвалту; праца па памяншэнні разрыву ў зарплатах; бясплатныя пракладкі і тампоны; адпусціць усіх жанчын-палітвязняў; адэкватная праца з жанчынамі ў месцах пазбаўлення волі. Карацей, мне яшчэ губазакатачную машынку», – адказала Дар’я.
«Зрабіць ільготы на жыллё для маці ці бацькі дзіцяці з інваліднасцю – такія ж, як для шматдзетных. І выплачваць ім мацярынскі капітал нават пры нараджэнні аднаго дзіцяці. Галоўная ўмова – жанчына не нараджала дзіця з інваліднасцю свядома, а не ведала, што так будзе», – падзялілася думкамі medunichka___.
«А беларуская жанчына – гэта ж яшчэ і тая, што на пенсіі. На сённяшні дзень гэта ў большасці сваёй працавік, які застаўся за бортам гэтага ганаровага года. Дзе ім пашана не на словах? Было б прыгожа ацаніць іх заслугі з пераходам на наступныя гады», – прапанавала Кацярына.
Перадрук матэрыялаў CityDog.io магчымы толькі з пісьмовага дазволу рэдакцыі. Падрабязнасці тут.